Bij Recht op een Thuis, het landelijke ervaringspanel van mensen met ervaring op het gebied van dakloosheid of dreigende dakloosheid, wisselen we wekelijks signalen uit over wat er speelt in de praktijk. Vanuit onze eigen ervaringen én de verhalen die we horen, brengen we knelpunten, goede voorbeelden en verbetermogelijkheden in beeld. Deze zomer delen we een reeks zomeropinies, waarin we de belangrijkste signalen uitlichten. Dit is de eerste uit die reeks.
De komende dagen blijft het warm. Voor veel mensen betekent dat een ventilator aan, de ramen open en misschien een duik in het water. Maar als je geen huis hebt, voelt dezelfde zon heel anders.
Niet naar binnen kunnen
Wanneer mensen aan dakloosheid denken, denken ze vaak aan de winter. Aan kou, regen en slapeloze nachten buiten. Maar extreme hitte is óók zwaar. Als je geen huis hebt, begint iedere warme dag met dezelfde vraag: waar kan ik vandaag zijn? Je zoekt schaduw, een plek waar je even kunt zitten zonder weggestuurd te worden of je opgelaten te voelen omdat het niet gepast is. Voor veel mensen is een huis vooral een dak boven hun hoofd. Voor dakloze mensen is het ook een kraan, een douche, een raam dat open kan en een deur die je achter je dichttrekt wanneer de hitte te veel wordt.
In de zomer zijn mensen zonder huis extra zichtbaar. Vrijwel iedereen is buiten: op terrassen, in parken en op pleinen. Daardoor vallen mensen die dakloos zijn veel meer op. De zomer laat daarmee een ongelijkheid zien die er het hele jaar is: waar de meeste mensen naar binnen kunnen wanneer het te warm wordt, hebben mensen zonder huis die mogelijkheid niet.
“Gelukkig zijn er openbare watertappunten en koelteplekken”.
Al helpt een waterpunt alleen als je een fles hebt om te vullen. Een koelteplek helpt alleen als je je er welkom voelt. En dat is lang niet vanzelfsprekend. We horen verhalen van mensen die worden weggestuurd uit winkelcentra, bibliotheken of supermarkten wanneer ze verkoeling zoeken. Niet omdat ze overlast veroorzaken, maar omdat ze er niet representatief genoeg uitzien. Zo wordt hitte niet alleen een gezondheidsprobleem, maar ook een kwestie van uitsluiting.
In Nederland hebben winterkouderegeling. Zodra de temperatuur gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, dan proberen we mensen zoveel mogelijk binnen te houden. Maar waarom accepteren we dan wel dat mensen tijdens extreme hitte buiten moeten overleven? Ook hitte brengt gezondheidsrisico’s met zich mee.
Geen echte oplossingen
Toch moeten we eerlijk blijven. Water uitdelen, koelteplekken openen en extra opvang organiseren zijn belangrijke maatregelen, maar het zijn geen oplossingen. Ze helpen alleen mensen de dag door..
“Opvang en water zijn geen structurele oplossing als je geen huis hebt.”
Dat zien we iedere week terug in de signalen die we verzamelen. De opvang zit vol. Er is momenteel een wachtlijst voor een basisvoorziening als een bed. Mensen verblijven steeds langer in de opvang, omdat doorstromen naar een eigen woning vrijwel onmogelijk is.
“Tijdelijke oplossingen stapelen zich op, terwijl de echte oplossing steeds verder uit beeld raakt.”
Alles begint met een thuis
Wij geloven dat iedereen het beste geholpen is met een eigen plek. Niet alleen omdat een huis bescherming biedt tegen kou of hitte, maar omdat wonen de basis is van herstel. Vanuit een eigen woning kun je werken aan mentale gezondheid, schulden, werk en sociale contacten. Zonder die basis blijf je overleven.
Daarom moet de discussie over hitte uiteindelijk gaan over wonen. De overheid heeft de ambitie uitgesproken dat dertig procent van de woningvoorraad uit sociale huur moet bestaan. Maar gebeurt dat ook daadwerkelijk? En wat verstaan we onder betaalbare sociale huur? Voor mensen met weinig inkomen, is een woning alleen een oplossing als die woning ook echt betaalbaar is.
Ook woningdelen biedt kansen. Veel mensen hebben een kamer over, maar door regels zoals de kostendelersnorm kan het ingewikkeld zijn om iemand in huis te nemen. Stimuleer daarom woningdelen in plaats van het te ontmoedigen. Investeer daarnaast in betaalbare studio’s en kleine zelfstandige woningen. En geef mensen die dakloos zijn daadwerkelijk perspectief op een woning, in plaats van alleen op tijdelijke opvang of een volgende wachtlijst.
We waarderen de initiatieven die er al zijn. Maar te vaak zijn ze gericht op het beheersen van dakloosheid, in plaats van het beëindigen ervan. Mensen hebben geen behoefte aan een eindeloze reeks tijdelijke oplossingen. Ze hebben behoefte aan een thuis.
Uiteindelijk is er maar één echte oplossing voor mensen zonder huis tijdens extreme hitte: een huis.
Kijk niet weg
Tot die tijd vragen we iets van ons allemaal. Kijk niet weg. Bied een flesje water of een banaan aan. Maak een praatje. Vraag of iemand iets nodig heeft. Want ook bij hitte maakt gezien worden het verschil.
Heb je ervaring met dakloosheid of dreigende dakloosheid en wil je met ons een stevig geluid laten horen? Sluit je aan bij Recht op een Thuis via joy@straatconsulaat.nl.