Onderzoek van Dakloosheid Voorbij! toont aan: gemeenten willen wel, maar weten niet hoe
Nederland wil dakloosheid uitbannen tegen 2030. Maar hoe maken gemeenten beleid dat écht werkt? Wat in ieder geval niet mag ontbreken is samenwerking met mensen die het raakt. Toch heeft slechts een kwart van de 44 centrumgemeenten dit op orde. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Dakloosheid Voorbij!, waarbij 30 gemeenten openhartig vertelden over hun worsteling met het faciliteren van betekenisvolle participatie van dakloze mensen.
Het grote probleem: de basis ontbreekt
De bereidheid is er. Maar de fundamenten voor goede participatie zijn er nauwelijks. In slechts 11 van de 44 gemeenten is, in meer of mindere mate, onafhankelijke belangenbehartiging met mensen met ervaringskennis beschikbaar. Gespecialiseerde cliëntondersteuning voor dakloze mensen? Bijna nergens goed geregeld. Zonder deze basis blijft participatie hangen in pizza-avonden en eenmalige enquêtes – te weinig om tot effectief beleid te komen.
“Gemeenten willen het goed doen, maar de fundamentele investeringen die hiervoor essentieel zijn ontbreken in de meeste plekken,” zegt Nil van Dakloosheid Voorbij!. “Zonder onafhankelijke belangenbehartigers en goede ondersteuning krijg je geen beleid dat aansluit bij de realiteit. Je hoort wel inspirerende verhalen, maar die leiden zelden tot concrete beleidsverandering.”
Wat gemeenten tegenkomen
De praktijk toont een herkenbaar patroon: gemeenten worstelen met het vinden van ervaringskenners uit diverse groepen.Hen structureel betrekken bij de hele beleidscyclus, lukt praktisch nergens. Ondanks de recente ETHOS-tellingen, die de verschillende vormen van dakloosheid zichtbaar maken – ook onder jongeren, vrouwen en gezinnen – wordt in de meeste gemeenten nog steeds slechts een klein deel van de dakloze mensen daadwerkelijk benaderd. Te vaak blijft het bij raadplegen van de WMO-raad of een enkele ervaringsdeskundige in dienst nemen. Van echte samenwerking – samen bedenken én beslissen – komt er zelden. Dit leidt dan ook overal in Nederland tot beleid wat dakloosheid in stand houdt, en soms zelfs verergerd.
De oplossing: begin klein en investeer in de basis
Het goede nieuws: je kunt op elk moment beginnen. Dakloosheid Voorbij! geeft drie belangrijke adviezen:
- Begin klein met concrete vraagstukken – gebruik bijvoorbeeld de ervaring van mensen zelf bij het aanvragen van een briefadres. En voer adviezen hoe het beter én menselijker kan direct door.
- Investeer in de basis – zorg voor onafhankelijke belangenbehartiging en specialistische cliëntondersteuning
- Zoek hulp – er is kennis en ervaring beschikbaar over hoe je betekenisvol participatie vormgeeft. Je hoeft dit niet alleen uit te zoeken
“Dakloosheid uitbannen tegen 2030 lukt alleen samen,” aldus Fanny van Jimmy’s, die de gesprekken met gemeenten voerde. “Met de expertise van mensen die weten hoe het is. Met de ondersteuning van onafhankelijke belangenbehartigers. Met beleid dat aansluit bij de realiteit. De vraag is niet óf je kunt beginnen. De vraag is: wanneer en waarmee begin je?”
Over het onderzoek
Jimmy’s, bondgenoot van Dakloosheid Voorbij!, sprak tussen oktober 2024 en mei 2025 met 30 van de 44 centrumgemeenten over hoe zij dakloze mensen betrekken bij beleid. Alle gemeenten deelden open en zelfkritisch waar ze staan en wat hun belangrijkste worstelingen zijn.